ถูกรางวัลที่ 1 แล้วหมดตัวจริงไหม — งานวิจัยติดตามผู้ถูกลอตเตอรี่

สรุป

• ตัวเลขที่ว่า "ผู้ถูกลอตเตอรี่ 70% หมดตัวภายในไม่กี่ปี" ไม่มีงานวิจัยรองรับ องค์กรที่ถูกอ้างเป็นเจ้าของตัวเลขออกมาปฏิเสธเองเมื่อปี 2561
• งานวิจัยสวีเดน (ตีพิมพ์ปี 2563) พบว่าผู้ถูกรางวัลใหญ่พอใจชีวิตมากขึ้นอย่างต่อเนื่อง 5–22 ปีหลังถูกรางวัล และไม่พบว่าส่วนใหญ่ใช้เงินฟุ่มเฟือยจนหมด
• งานวิจัยฟลอริดา (ตีพิมพ์ปี 2554) พบว่าเงินรางวัลระดับ 50,000–150,000 ดอลลาร์ ช่วยชะลอการล้มละลายในคนที่มีปัญหาการเงินอยู่แล้ว แต่ไม่ได้ป้องกัน

คำตอบสั้นคือ "ไม่ใช่ส่วนใหญ่" งานวิจัยที่ติดตามผู้ถูกลอตเตอรี่จริงจำนวนหลายพันคนไม่พบว่าคนส่วนใหญ่หมดตัว ตัวเลขน่าตกใจที่แชร์กันบ่อยไม่มีที่มา แต่งานวิจัยก็พบด้วยว่า สำหรับคนที่มีหนี้หรือปัญหาการเงินอยู่ก่อน เงินก้อนกลาง ๆ มักแค่ยืดเวลาปัญหาออกไป ไม่ได้แก้ปัญหา

ตัวเลข "70% หมดตัว" มาจากไหน

ประโยคที่ว่าผู้ถูกลอตเตอรี่ราว 70% ล้มละลายภายในไม่กี่ปี มักอ้างว่ามาจากมูลนิธิการศึกษาด้านการเงินแห่งชาติของสหรัฐฯ (NEFE) แต่ในแถลงการณ์ของ NEFE เมื่อ 12 ม.ค. 2561 (ค.ศ. 2018) องค์กรระบุว่าตัวเลขนี้ "ไม่ได้มาจากงานวิจัยของ NEFE" และยืนยันไม่ได้ NEFE เชื่อว่าตัวเลขอาจมาจากคำพูดของผู้ร่วมประชุมคนหนึ่งในวงสัมมนาผู้เชี่ยวชาญที่ NEFE จัดเมื่อปี 2544 (ค.ศ. 2001) ซึ่งพูดในนามตัวเอง ไม่ได้ผ่านการตรวจสอบ

ยังมีตัวเลขอื่นที่ลอยอยู่ เช่น บทความของอาจารย์มหาวิทยาลัยบอสตันใน The Conversation ปี 2565 (ค.ศ. 2022) กล่าวถึง "หนึ่งในสาม" ของผู้ถูกรางวัลที่ล้มละลายในที่สุด แต่ลิงก์ที่ใช้อ้างเป็นข่าวของสำนักข่าว CNBC ไม่ใช่งานวิจัยโดยตรง เราจึงไม่ถือว่าเป็นตัวเลขที่ยืนยันได้ บทความเดียวกันอ้างงานวิจัยปี 2544 ว่าผู้ถูกลอตเตอรี่ที่ติดตามราว 10 ปีเก็บออมไว้เพียง 16 เซนต์จากทุก 1 ดอลลาร์ที่ได้ ซึ่งบอกว่าคนส่วนใหญ่ใช้เงินไปมาก แต่ไม่ได้แปลว่าหมดตัว

งานวิจัยที่ดีกว่าการเล่าต่อคือการติดตามผู้ถูกรางวัลจริงจำนวนมาก แล้วเทียบกับคนที่คล้ายกันแต่ไม่ได้รางวัลหรือได้รางวัลน้อย ซึ่งมีสองชิ้นที่ถูกอ้างถึงบ่อยที่สุด

งานวิจัยสวีเดน: พอใจชีวิตมากขึ้น และไม่จางหายไป

Erik Lindqvist, Robert Östling และ David Cesarini ตีพิมพ์ในวารสาร Review of Economic Studies ปี 2563 (ค.ศ. 2020) (ฉบับเผยแพร่ให้อ่านฟรี) โดยสำรวจผู้เล่นลอตเตอรี่ชาวสวีเดน 3,362 คน ในช่วง 5–22 ปีหลังถูกรางวัล เงินรางวัลรวมในกลุ่มตัวอย่างราว 277 ล้านดอลลาร์ จุดเด่นคือ ผู้วิจัยเทียบเฉพาะคนที่อยู่ในกลุ่มเดียวกันซึ่งขนาดรางวัลถูกสุ่มจริง จึงบอกได้ว่าความต่างมาจาก "เงินรางวัล" ไม่ใช่จากนิสัยของคนที่ชอบเล่น และวางแผนการวิเคราะห์ไว้ล่วงหน้าก่อนเห็นข้อมูล

ผลที่พบ:

• ความพึงพอใจในชีวิตโดยรวมสูงขึ้นชัด ผู้วิจัยประเมินว่าเงินรางวัลหลังภาษี 100,000 ดอลลาร์ เพิ่มความพึงพอใจในชีวิต 0.037 ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และไม่พบว่าผลนี้ลดลงตามจำนวนปีที่ผ่านไป
• ความสุขรายวันและสุขภาพจิตเปลี่ยนน้อยกว่ามาก และแยกไม่ออกจากศูนย์ทางสถิติ
• ความพอใจด้านการเงิน เป็นตัวอธิบายหลักว่าทำไมชีวิตโดยรวมดีขึ้น

ประเด็นที่ตอบคำถาม "หมดตัวไหม" โดยตรงอยู่ในตอนที่ผู้วิจัยสรุปงานก่อนหน้าของทีมเดียวกันซึ่งใช้ข้อมูลทะเบียนของรัฐ: พบหลักฐาน "น้อย" ที่สนับสนุนความเชื่อว่าผู้ถูกรางวัลมักใช้เงินฟุ่มเฟือย ผู้ถูกรางวัลใหญ่ค่อย ๆ ใช้เงินลง แต่ความมั่งคั่งจากรางวัลยังตรวจพบได้ชัดเจนนานกว่าสิบปี ผู้ถูกรางวัลทำงานน้อยลงบ้างแต่ไม่มาก และหลายคนนำเงินไปไว้ในสินทรัพย์ทางการเงิน โดยมักเลือกตราสารหนี้ความเสี่ยงต่ำมากกว่าหุ้น

งานวิจัยฟลอริดา: เงินก้อนชะลอการล้มละลาย แต่ไม่ได้ป้องกัน

Scott Hankins, Mark Hoekstra และ Paige Marta Skiba ตั้งคำถามแคบกว่า คือ ถ้าให้เงินก้อนใหญ่กับคนที่กำลังลำบาก จะช่วยไม่ให้ล้มละลายได้ไหม ทีมวิจัยใช้รายชื่อผู้ถูกรางวัลเกม Fantasy 5 ของรัฐฟลอริดาระหว่างปี 2536–2545 (ค.ศ. 1993–2002) ราว 35,000 คนตามฉบับร่างงานวิจัยปี 2552 (ค.ศ. 2009) แล้วจับคู่กับบันทึกคดีล้มละลายของศาลรัฐบาลกลาง เทียบผู้ถูกรางวัล 50,000–150,000 ดอลลาร์ กับผู้ถูกรางวัลน้อยกว่า 10,000 ดอลลาร์

ผลในฉบับร่าง:

• ช่วง 2 ปีแรก ผู้ถูกรางวัลใหญ่ยื่นล้มละลายน้อยกว่าราว ครึ่งหนึ่ง (ลดลง 1.63 จุดเปอร์เซ็นต์)
• ช่วง ปีที่ 3–5 กลับยื่นล้มละลายมากกว่า (เพิ่มขึ้น 1.21 จุดเปอร์เซ็นต์)
• รวม 5 ปี ไม่ต่างจากผู้ถูกรางวัลน้อย
• ผู้ถูกรางวัลใหญ่คนกลางได้เงินราว 65,000 ดอลลาร์ ซึ่งพอจะใช้หนี้ที่ไม่มีหลักประกันทั้งหมดของกลุ่มที่มีปัญหาการเงินหนักที่สุด (ราว 52,000 ดอลลาร์) แต่ในกลุ่มที่ยื่นล้มละลายภายหลัง ข้อมูลคดีชี้ว่าเงินไม่ได้ถูกใช้ปลดหนี้หรือเพิ่มทรัพย์สิน

ฉบับที่ตีพิมพ์ในวารสาร Review of Economics and Statistics ปี 2554 (ค.ศ. 2011) สรุปในบทคัดย่อไว้ตรงกันว่า เงินก้อนนี้ "แค่เลื่อนการล้มละลาย ไม่ได้ป้องกัน" และผู้ถูกรางวัลใหญ่ที่ล้มละลายภายหลังมีทรัพย์สินสุทธิและหนี้ใกล้เคียงกับผู้ถูกรางวัลเล็ก (ตัวเลขละเอียดในฉบับตีพิมพ์อาจต่างจากฉบับร่างเล็กน้อย เราเปิดอ่านฉบับตีพิมพ์เต็มไม่ได้เพราะเว็บผู้จัดพิมพ์ปฏิเสธการเข้าถึง)

ข้อควรระวังในการตีความ: ฉบับร่างระบุว่าอัตราการล้มละลายต่อปีของผู้เล่นในกลุ่มตัวอย่างอยู่ราว 1% สูงกว่าผู้ใหญ่ทั่วไปในฟลอริดาที่ราว 0.5% แปลว่างานนี้พูดถึงกลุ่มที่มีความเสี่ยงทางการเงินสูงอยู่แล้ว ไม่ได้บอกว่าผู้ถูกรางวัลทุกคนจะล้มละลาย

สองงานวิจัยขัดกันไหม

ไม่ขัดกัน เพราะถามคนละคำถาม:

ภาพรวมคือ เงินรางวัลไม่ได้ทำให้คนส่วนใหญ่ "พัง" อย่างที่เล่ากัน แต่ก็ไม่ได้แก้ปัญหาการเงินที่มีอยู่เดิมโดยอัตโนมัติ สิ่งที่คนทำกับเงินหลังได้รับมีผลมาก

เทียบกับสลากไทย

รางวัลที่ 1 ของสลากกินแบ่งรัฐบาลคือ 6,000,000 บาทต่อใบ ตามตารางเงินรางวัลของสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล โดยผู้ถูกรางวัลต้องชำระค่าอากรแสตมป์ 1 บาทต่อทุก 200 บาท จึงได้รับจริงราว 5,970,000 บาทต่อใบ (รายละเอียดการขึ้นเงินอยู่ในบทความถูกรางวัลแล้วทำอย่างไร)

เราค้นหาแล้วยังไม่พบงานวิจัยที่ติดตามผู้ถูกสลากกินแบ่งรัฐบาลไทยในระยะยาวแบบสองงานข้างต้น จึงบอกไม่ได้ว่าผลในไทยจะเหมือนสวีเดนหรือฟลอริดา ข่าวผู้ถูกรางวัลที่ "หมดตัว" ที่เห็นกันเป็นกรณีที่ถูกเลือกมาเล่าเพราะน่าสนใจ ไม่ได้บอกภาพรวม เช่นเดียวกับตัวเลข 70% ที่ไม่มีที่มา

ข้อสังเกตที่ใช้ได้จากงานวิจัยฟลอริดาคือ ถ้ามีหนี้อยู่แล้ว เงินก้อนจะช่วยได้จริงก็ต่อเมื่อนำไปลดหนี้หรือสร้างทรัพย์สิน ไม่ใช่แค่ทำให้รู้สึกโล่งชั่วคราว ส่วนการซื้อสลากหวังให้ได้เงินก้อนมาแก้หนี้ เป็นทางที่โอกาสสำเร็จต่ำมาก (รางวัลที่ 1 มีโอกาส 1 ใน 1 ล้านต่อใบ ดูโอกาสถูกแจ็กพอตทั่วโลก)

หากปัญหาเงินหรือการพนันทำให้เครียด ปรึกษาได้ฟรีที่สายด่วนสุขภาพจิต 1323 ของกรมสุขภาพจิต ตลอด 24 ชั่วโมง